Սամվել Կարապետյանի գործը տեղափոխվում է եվրոպական հարթակ․ նամակ՝ ֆոն դեր Լայենին

«Amsterdam & Partners LLP» փաստաբանական ընկերության հիմնադիր և կառավարող գործընկեր, Պարոն Սամվել Կարապետյանի իրավախորհրդատու Ռոբերտ Ամստերդամը նամակ է հղել Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենին։

Նամակի պատճենն ուղարկվել է նաև ԵՄ արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության բարձր ներկայացուցիչ, Եվրոպական հանձնաժողովի փոխնախագահ Կայա Կալասին, Ընդլայնման և Արևելյան հարևանության հարցերով հանձնակատար Մարտա Կոսին, ինչպես նաև ԵՄ Ժողովրդավարության, արդարադատության, իրավունքի գերակայության և սպառողների իրավունքների պաշտպանության հարցերով հանձնակատար Մայքլ ՄաքԳրաթին։ Ստորև ներկայացնում ենք նամակն ամբողջությամբ.

«Թեմա՝ 2026 թվականի հունիսի 7-ին կայացած Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի ընտրություններ. իր քաղաքական որոշումների համար Եվրոպական միության պատասխանատվությունը և դրանից բխող իրավական հետևանքների մասին ծանուցումը:

Հարգելի տիկին Նախագահ,

Ձեզ եմ դիմում որպես այն կառույցի ղեկավարի, որի կայացրած քաղաքական որոշումներով է պայմանավորված ստորև շարադրված իրավիճակը: Ընդլայնման քաղաքականությունը, ֆինանսական աջակցության գործիքները և վիզաների ազատականացումը գտնվում են Ձեր կողմից նախագահվող Հանձնաժողովի իրավասության ներքո և գործի են դրվել՝ որպես խրախուսանք մի կառավարության, որի ինստիտուցիոնալ երաշխիքները հետզհետե թուլանում են: Ես չեմ գրում Ձեր կարեկցանքը հայցելու կամ Ձեր բարյացակամ միջնորդությունը խնդրելու համար. ես գրում եմ՝ պաշտոնապես և միանշանակ արձանագրելու, որ Եվրոպական հանձնաժողովը կրում է ուղղակի քաղաքական և իրավական պատասխանատվություն տեղի ունեցածի համար, և Ձեզ ծանուցելու այն հետևանքների մասին, որոնք հաջորդելու են սրան:

Ես գրում եմ որպես իրավախորհրդատու՝ ներկայացնելով պարոն Սամվել Կարապետյանի շահերը: Սույն նամակի բովանդակությունը պատրաստվել է «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունների դաշինքի իրավաբանական թիմի հետ համատեղ, որը հանդիսանում է 2026 թվականի հունիսի 7-ին կայացած Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի հերթական ընտրություններին մասնակցած գլխավոր ընդդիմադիր ուժը: Պարոն Կարապետյանը՝ այդ ընդդիմադիր ուժի առաջնորդը, ողջ ընտրական փուլում եղել է ստորև շարադրված քրեական հետապնդումների, հանրային ահաբեկումների և օրենսդրական մանիպուլյացիաների թիրախում, և ես Ձեզ դիմում եմ թե՛ նրա, թե՛ դաշինքի անունից:

Այս նամակն ունի հստակ նպատակ՝ պատշաճ հարգանքով, բայց և ամենայն վճռականությամբ Ձեզ փոխանցել, որ ժողովրդավարական այն լուրջ հետընթացը, որն այժմ ապրում է Հայաստանը, ոչ զուտ ներքին խնդիր է, ոչ էլ Եվրոպային չառնչվող միջադեպ. այն զգալի չափով Եվրոպական հանձնաժողովի և Միության կառույցների կայացրած քաղաքական որոշումների ուղղակի հետևանքն է: Ավելին, սա առաջին դեպքը չէ, որ մենք այս փաստերի առնչությամբ դիմում ենք Հանձնաժողովին: 2026 թվականի ապրիլի 8-ի մեր նամակում, ինչպես նաև ավելի վաղ՝ 2026 թվականի մարտի 23-ին Գերագույն ներկայացուցչին հասցեագրված գրությամբ, մենք մանրամասն ներկայացրել էինք «Հիբրիդային արագ արձագանքման թիմի» (Hybrid Rapid Response Team) գործարկումը, որն աշխատում էր բացառապես կառավարության հետ, «NDICI - Գլոբալ Եվրոպա» գործիքի միջոցով 27 միլիոն եվրոյի հատկացումը՝ առանց չեզոքության որևէ երաշխիքի, և Ընտրական օրենսգրքի վերջին պահին իրականացված փոփոխությունները, որոնց նպատակն էր մեր դաշինքի անվանումը հանել քվեաթերթիկից: Այդ նախազգուշացումներից յուրաքանչյուրն արժանացավ լռության: Ընտրությունները, որոնց վերաբերյալ մենք կանխատեսել էինք, որ չեն լինելու ազատ ու արդար, արդեն կայացել են՝ ճշգրիտ այնպես, ինչպես կանխատեսվում էր: Հանձնաժողովն այժմ չի կարող արդարանալ, թե տեղյակ չի եղել:

Պատասխանատվությունը հստակեցնելու համար նշենք. Հայաստանում ժողովրդավարական լուրջ հետընթացը զգալի չափով հանդիսանում է այն քաղաքական որոշումների հետևանքը, որոնք կայացրել է Եվրոպական միությունը՝ ի դեմս իր կառույցների, այդ թվում՝ Խորհրդի, Եվրոպական խորհրդի, Գերագույն ներկայացուցչի ու Եվրոպական արտաքին գործողությունների ծառայության (EEAS) և Հանձնաժողովի, որոնցից յուրաքանչյուրը գործել է իր իրավասությունների շրջանակում: Այդուհանդերձ, Հանձնաժողովը կրում է յուրահատուկ և ուղղակի պատասխանատվություն իր տնօրինության տակ գտնվող գործիքների համար, այն է՝ «NDICI - Գլոբալ Եվրոպա» ֆինանսավորման իրականացումը, հարևանության և ընդլայնման քաղաքականությունը, վիզաների ազատականացումը և դրանց հետ կապված այն աջակցությունը, որը հնարավոր դարձրեց և լեգիտիմացրեց այդ քաղաքականությունը: Հենց այս հանգամանքով է պայմանավորված Ձեզ ուղղված մեր դիմումը, և սույն նամակում ներկայացված պատասխանատվությունը պետք է ընկալվի հենց այս իրավասությունների համատեքստում:

Այդ ընտրությունների արդյունքները պաշտոնապես վիճարկվել են: «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքը ընտրությունների արդյունքներն անվավեր ճանաչելու մասին դիմում է ներկայացրել Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով (ԿԸՀ), իսկ ԿԸՀ 2026 թվականի հունիսի 14-ի թիվ 259-Ա որոշումից հետո հայց է ներկայացրել Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարան: Երկու բողոքներում էլ մանրամասն ապացույցներով փաստագրված են ոչ թե առանձին միջադեպեր, այլ խախտումների համակարգված բնույթը, որն ազդել է ընտրական գործընթացի բոլոր փուլերի վրա: Սահմանադրական դատարանն այդ բողոքի քննությունը սկսել է 2026 թվականի հունիսի 26-ի նիստում և, ընդմիջումից հետո, վերսկսել է այն հունիսի 27-ին: Սահմանադրական դատարանում հանդես եկող փաստաբանները պնդում են, որ խախտումներն այնքան ծանրակշիռ են, որ առկա են հստակ ու լուրջ հիմքեր՝ ողջ քվեարկության արդյունքներն անվավեր ճանաչելու և Հանրապետության ողջ տարածքում նորընտրություններ նշանակելու համար:

Հայաստանի իրավասու մարմիններին ներկայացված և հիմնավորված փաստերի թվում առանձնանում են հետևյալները.

Վարչական ռեսուրսի համակարգված չարաշահում։ Վարչապետը, ով գլխավորում էր կառավարող կուսակցության ընտրական ցուցակը, չկարողացավ հստակորեն տարանջատել իր պաշտոնական լիազորությունները նախընտրական արշավից. ընտրությունների նշանակումից հետո կառավարության որոշմամբ բարձրացվեցին կենսաթոշակները՝ թիրախավորելով ընտրողների հատկապես խոցելի խմբին, ինչպես նաև փաստագրվեց պետական պաշտոնյաների, կրթական հաստատությունների և նույնիսկ անչափահասների ներգրավվածությունը կառավարող ուժի կազմակերպած միջոցառումներին: Ավելի կոնկրետ. Երևանի քաղաքապետարանի «Կանաչապատում և շրջակա միջավայրի պահպանություն» ՀՈԱԿ-ի աշխատակիցները լուսանկարվել և տեսանկարահանվել են վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի պատկերով «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության քարոզչական պաստառները փակցնելիս. Երևանի քաղաքապետը շարունակել է պաշտոնավարել՝ միաժամանակ ընդգրկված լինելով կառավարող կուսակցության ընտրական ցուցակում. համայնքային աշխատակիցները քարոզչական գործողություններին մասնակցել են աշխատանքային ժամերին, իսկ ուսուցիչներն ու դպրոցականները ներգրավվել են կառավարող ուժի նախընտրական միջոցառումներին: Սրանք ոչ թե առանձին թերացումներ են, այլ պետական անձնակազմի, տարածքների ու ռեսուրսների միտումնավոր ուղղորդում կառավարող կուսակցության նախընտրական արշավին, ինչը հասանելի չէր ընդդիմությանը: «Հայաստան» դաշինքի մեր գործընկերները ՀՀ իրավասու մարմինների առաջ լրացուցիչ հիմնավորել են նաև, որ պետական բյուջեից հարյուրավոր միլիոն դրամներ են ծախսվել «Քաղաքացիական պայմանագրի» քարոզարշավի վրա, ինչը հանրային միջոցների ուղղակի նպատակայինփոշիացում է հօգուտ կառավարող կուսակցության ընտրական ջանքերի:

Ճնշումներ, հարկադրանք և անօրինական ազդեցություն հանրային ծառայողների նկատմամբ։ Պետությունից աշխատանքային կախվածություն ունեցող անձինք, այդ թվում՝ ուսուցիչները, քաղաքապետարանի անձնակազմն ու հանրային հատվածի այլ աշխատողներ, ճնշման են ենթարկվել կառավարող կուսակցության միջոցառումներին ներկա գտնվելու համար և չեն կարողացել ազատորեն մերժել, ինչը հաստատում են մեր դիմումի մեջ վկայակոչված դիտորդական զեկույցները: Այն անձանց հարկադրանքը, ում օրվա ապրուստը կախված է պետությունից, անհամատեղելի է ազատ քաղաքական մասնակցության և ընտրական հավասարության սկզբունքների հետ:

Քրեական հետապնդման մարմինների չարաշահում։ Բազմաթիվ քրեական գործեր են հարուցվել «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքի շտաբների հետ կապված հարյուրավոր անձանց նկատմամբ՝ կիրառելով այնպիսի խափանման միջոցներ, ինչպիսիք են նախնական կալանքն ու տնային կալանքը, մինչդեռ նույնատիպ ընթացակարգեր չեն կիրառվել կառավարող կուսակցության ներկայացուցիչների նկատմամբ: Հակակոռուպցիոն կոմիտեն տարածել է մոնտաժված ձայնագրություններ՝ դրանք հրապարակայնորեն կապելով դաշինքի հետ, ինչով խախտվել է անեղմության կանխավարկածը. պետական մարմինների կողմից թույլ տրված այս խախտումը բազմիցս դատապարտվել է հենց Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից, ընդ որում՝ դատարանները հետագայում մերժել են այդ միջանկյալ միջոցների կիրառումը՝ հիմնավոր սկզբնական կասկածի բացակայության պատճառով: Ընդդիմադիր գործիչների նկատմամբ քննչական գործողությունները ժամանակագրորեն հարմարեցվել և հանրայնացվել են ընտրողների վրա ազդելու նպատակով, ինչը հանրայնացվել է պետական աջակցություն ստացող լրատվամիջոցներով և օգտագործվել մեր ներկայացուցիչներին որպես հանցագործության մեջ կասկածվողներ ներկայացնելու համար՝ նախքան որևէ դատական վճռի կայացումը: Իրավապահ համակարգի այս ընտրողական գործարկումը ոչ թե արդարադատության իրականացում էր, այլ ընտրական զենք:

Ահա այս կարևոր հատվածի պրոֆեսիոնալ հայերեն թարգմանությունը՝ իրավական, քաղաքական և ընտրական ճշգրիտ տերմինաբանությամբ ու բնական լեզվամտածողությամբ.

Ատելության խոսք և անհավասար մեդիա միջավայր։ Հայաստանի վարչական դատարանը (գործ թիվ ՎԴ/8592/05/26) արձանագրել է, որ կառավարող կուսակցության առաջին համարի որոշ հանրային հայտարարություններ անցել են թույլատրելի քաղաքական քննադատության սահմանները և անհամատեղելի են եղել ազատ, խաղաղ ու առողջ ընտրական միջավայրի հետ, ինչպես նաև փաստել է, որ ԿԸՀ-ն թերացել է այդ հայտարարություններին պատշաճ գնահատական տալու հարցում: Այդ միջավայրը թունավորված էր զրպարտության և վախի տևական արշավով. Սամվել Կարապետյանին «Կալուգայի օլիգարխ» պիտակավորելով, ընդդիմությանը որպես «երեքգլխանի պատերազմի կուսակցություն» որակելով, «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքի դեմ ընտրակաշառքի անհիմն մեղադրանքներով և ընդդիմադիր կուսակցությունները պարբերաբար որպես Հայաստանի անկախությանը սպառնացող վտանգ ներկայացնելով: Միևնույն ժամանակ, Հանրային հեռուստաընկերությունը անհամաչափ մեծ եթերաժամանակ է տրամադրել կառավարող ուժին և զրկել ընդդիմադիր մասնակիցներին բովանդակային հասանելիությունից, մինչդեռ կարգավորող մարմինները չեն ապահովել չեզոքության որևէ պահանջ՝ իշխանության համար ստեղծելով կառուցվածքային տեղեկատվական առավելություն:

Կեղծ և մանիպուլյատիվ տեղեկատվության տարածում։ Ընտրողներին գիտակցաբար մոլորության մեջ են գցել, օրինակ՝ այն կեղծ պնդմամբ, թե Ռոբերտ Քոչարյանը դառնալու է ընդդիմության վարչապետի միասնական թեկնածուն, ինչպես նաև հեռուստատեսային գովազդների և պարբերական հանրային հայտարարությունների միջոցով, որոնց նպատակն էր շփոթություն ստեղծել ընդդիմադիր դաշինքների և նրանց նպատակների շուրջ, ինչն էականորեն ազդել է ընտրողների կողմից կայացվող որոշումների որակի վրա:

Քվեարկության, ձայների հաշվարկի և վերահաշվարկի խախտումներ։ Փաստագրվել են քվեարկության օրը տեղի ունեցած խախտումներ, որոնք ազդել են ընտրության ազատության և քվեարկության գաղտնիության վրա, այդ թվում՝ խմբակային քվեարկություն, զինվորականների քվեարկության ընթացակարգերի խախտումներ, ընտրողների ուղղորդում ընտրական տեղամասերի ներսում և կողմնակի անձանց անօրինական ներկայություն ընտրական գործընթացի մոտակայքում: 35/65, 10/51 և 12/13 տեղամասերի քվեարկության արդյունքներն ուղղակիորեն անվավեր են ճանաչվել. վերահաշվարկները բացահայտել են անհամապատասխանություններ նախնական տվյալների և վերահաշվարկի արդյունքների միջև, իսկ հաշվարկի ընթացակարգերը շեղվել են Ընտրական օրենսգրքից բազմաթիվ այլ տեղամասերում, որոնց արդյունքները երբևէ չեն անվավերացվել՝ կասկածի տակ դնելով պաշտոնական արդյունքների հավաստիությունն ամբողջությամբ: Մի շարք տեղամասերում քվեարկության ծրարները եղել են թափանցիկ, ինչը խաթարել է քվեարկության գաղտնիությունը՝ ընտրողների ընտրությունը դարձնելով տեսանելի և վերահսկելի:

Քվեարկության, ձայների հաշվարկի և վերահաշվարկի խախտումներ։ Փաստագրվել են քվեարկության օրը տեղի ունեցած խախտումներ, որոնք ազդել են ընտրության ազատության և քվեարկության գաղտնիության վրա, այդ թվում՝ խմբակային քվեարկություն, զինվորականների քվեարկության ընթացակարգերի խախտումներ, ընտրողների ուղղորդում ընտրական տեղամասերի ներսում և կողմնակի անձանց անօրինական ներկայություն ընտրական գործընթացի մոտակայքում: 35/65, 10/51 և 12/13 տեղամասերի քվեարկության արդյունքներն ուղղակիորեն անվավեր են ճանաչվել. վերահաշվարկները բացահայտել են անհամապատասխանություններ նախնական տվյալների և վերահաշվարկի արդյունքների միջև, իսկ հաշվարկի ընթացակարգերը շեղվել են Ընտրական օրենսգրքից բազմաթիվ այլ տեղամասերում, որոնց արդյունքները երբևէ անվավեր չեն դարձել՝ կասկածի տակ դնելով պաշտոնական արդյունքների հավաստիությունն ամբողջությամբ: Մի շարք տեղամասերում քվեարկության ծրարները եղել են թափանցիկ, ինչը խաթարել է քվեարկության գաղտնիությունը՝ ընտրողների ընտրությունը դարձնելով տեսանելի և վերահսկելի:

Լրացուցիչ մտահոգություններ է առաջացնում զինվորականների և պետական այլ հաստատությունների հետ կապված գաղտնի ընտրացուցակներում գրանցված շուրջ 17,000 ընտրողների առկայությունը: Այս ընտրողների ինքնությունը, ինչպես նաև այն տեղամասերը, որտեղ նրանք քվեարկել են, չեն ենթարկվել պատշաճ հանրային վերահսկողության կամ անկախ ստուգման: Թափանցիկության այս բացակայությունը խարխլում է վստահությունը ընտրական գործընթացի արդարության նկատմամբ և ստեղծում է ռիսկ, որ այդ ընտրողները կարող էին քվեարկել մեկից ավելի անգամ՝ առանց բացահայտվելու: Հաշվի առնելով այն չնչին տարբերությունը, որով կարող է որոշվել խորհրդարանական ներկայացվածությունը, անվավերագրելի ընտրողների նման մեծ խմբի առկայությունն ունակ է էականորեն ազդել ընտրությունների վերջնական արդյունքների վրա։ Առանձնակի և կոնկրետ մտահոգություն է հարուցում նաև «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության (ԲՀԿ) ձայների հարցը, որը հաշվարկի հենց առաջին օրվանից տատանվում էր խորհրդարան անցնելու համար անհրաժեշտ 4 տոկոսի շեմի ուղղությամբ: Այն դեպքում, երբ կուսակցությունը գտնվում է հենց օրենքով սահմանված անցողիկ շեմին, հաշվարկի նույնիսկ չնչին մանիպուլյացիան կարող է որոշել՝ նա ընդհանրապես կհայտնվի՞ խորհրդարանում, թե՞ ոչ, և դրանով իսկ վերաձևել մանդատների ողջ բաշխվածությունը:

Նույնքան անհանգստացնող է ընտրությունների ընթացքում արձանագրված անվավեր քվեաթերթիկների աննախադեպ քանակը: Պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ անվավեր է ճանաչվել 16,210 քվեաթերթիկ, ինչի հետևանքով զգալի թվով ձայներ, ըստ էության, փոշիացել են և դուրս մնացել վերջնական հաշվարկից: Սա զգալի աճ է՝ համեմատած 2021 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների հետ, երբ արձանագրվել էր շուրջ 11,000 անվավեր քվեաթերթիկ: Այս կտրուկ աճի վերաբերյալ որևէ բավարար բացատրություն չի տրվել: Իմ համոզմամբ՝ այս աճն ուղղակիորեն կապված է քվեարկության ընթացակարգերում կատարված այն փոփոխությունների հետ, որոնք ընդունվեցին քվեարկության օրվանից ընդամենը երկու ամիս առաջ: Վերջինպահինկատարվածնմանփոփոխություններըհակասումենընտրականմիջազգայինընդունվածչափանիշներին, այդթվում՝Վենետիկիհանձնաժողովիհանձնարարականներին, որոնցովանթույլատրելիէհամարվումընտրություններիննախորդողմեկտարվաընթացքումընտրականընթացակարգերիարմատականփոփոխությունը։ Ընթացակարգային անորոշության և անվավեր քվեաթերթիկների ակնհայտորեն բարձր տոկոսի համադրությունը լուրջ մտահոգություններ է առաջացնում առ այն, թե արդյոք ընտրողների կամքը ճշգրիտ կերպով արտացոլվել է վերջնական արդյունքներում:

Մեկ այլ լուրջ թերություն էր Արցախից տեղահանված զգալի թվով հայերի դուրսմղումը ընտրողների զանգվածից: Լեռնային Ղարաբաղի/Արցախի հայ բնակչության բռնի տեղահանությունից հետո բազմաթիվ տեղահանված անձինք ունեին «070» կոդով տրված հայկական անձնագրեր: Այդ փաստաթղթերը երկար ժամանակ ծառայել են որպես Հայաստանի քաղաքացու ինքնությունը հաստատող և ճամփորդական փաստաթղթեր, սակայն իշխանությունները դրանք համարեցին անբավարար խորհրդարանական ընտրություններում քաղաքացիություն կամ ընտրական իրավունք շնորհելու համար: Ուստի, տեղահանված արցախահայերից պահանջվում էր անցնել հպատակագրման (քաղաքացիության ստացման) կամ անձնագրի փոխարինման առանձին գործընթաց՝ նախքան ընտրացուցակներում ընդգրկվելը: ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ-ը (OSCE/ODIHR) զեկուցել է, որ ընտրությունների օրվանից առաջ ընտրացուցակներում ավելացվել է վերջերս քաղաքացիություն ստացած տեղահանված 20,101 հայ փախստական, սակայն շուրջ 6,000 այլ դիմումներ մնացել են ընթացքի մեջ՝ զրկելով այդ դիմումատուներին քվեարկելու հնարավորությունից: Ընտրական իրավունքից զրկման իրական ծավալները կարող են զգալիորեն ավելի մեծ լինել. տարածաշրջանային զեկույցներն ու քաղաքացիական հասարակության պնդումները թույլ են տալիս ենթադրել, որ տասնյակ հազարավոր արցախահայեր մնացել են ընտրողների զանգվածից դուրս, ընդ որում՝ տուժած չափահաս բնակչության թիվը, ըստ գնահատականների, հասնում է մինչև 70,000-ի: Տեղահանված այսպիսի մեծաթիվ բնակչության դուրսմղումը՝ հատկապես քաղաքացիության վիճահարույց դասակարգումների և վարչական հապաղումների պատճառով, լուրջ մտահոգություններ է առաջացնում ընտրությունների համառազմավարական բնույթի (ներառականության) ու հավասարության, ինչպես նաև այն մասին, թե արդյոք վերջնական արդյունքն արտացոլել է բոլոր այն անձանց կամքը, ովքեր Հայաստանում քաղաքական մասնակցության օրինական իրավունք ունեին:

Անկախ և վիճակագրորեն հավաստի դիտարկումները հաստատում են այս խախտումները.

Այս եզրահանգումները միայն մերը չեն: «Ականատես» դիտորդական առաքելությունը, որն իրականացվել է «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոնի» և «Իրավունքների պաշտպանություն առանց սահմանների» հասարակական կազմակերպության կողմից, 2026 թվականի հունիսի 7-ին ներգրավել է 712 դիտորդ և իրականացրել ողջօրյա դիտարկում պատահական ընտրանքով ընտրված 260 ընտրական տեղամասերում (ընդհանուր թվի 13%-ը). մեթոդաբանություն, որը թույլ է տալիս ընտրական գործընթացի վիճակագրորեն վավեր գնահատական տալ ազգային մակարդակով: Նրա բացահայտումները ներկայացուցչական ընտրանքի հիման վրա մանրամասնորեն հաստատում են վերը շարադրված պատկերը. ընտրողների ուղղորդում կամ վերահսկվող քվեարկություն ընտրանքային տեղամասերի 8%-ում (արձանագրված 24 դեպք). քվեարկության գաղտնիության միտումնավոր խախտումներ 2,69%-ում, որոնց մի մասն ուղղված էր հենց քվեարկության վերահսկմանը. կողմնակի անձանց ներկայություն տեղամասերի 5,43%-ում և այնպիսի անձանց ներկայություն, ովքեր ակնհայտորեն «վերահսկողություն» էին իրականացնում մուտքի մոտ՝ ևս 5,04%-ում. և, ինչն ամենացնցողն է, տեղամասերի 18,22%-ում մեկ այլ անձի ստորագրություն արդեն իսկ առկա էր գրանցված ընտրողների անունների դիմաց, ինչը վերը նշված՝ այլ անձի փոխարեն և կրկնակի քվեարկության ռիսկերի ուղղակի ցուցիչ է: Ընտրական տեղամասերի ներսում կուտակումներ են արձանագրվել տեղամասերի 22,48%-ում, իսկ հանձնաժողովի անդամներին «հյուրասիրության» տրամադրում՝ հիմնականում քաղաքական կուսակցությունների կողմից՝ 11,63%-ում:

Առաքելությունը լրացուցիչ փաստագրել է համայնքների և վարչական ղեկավարների ուղղակի ներգրավվածությունը ընտրողների ուղղորդման և նրանց նկատմամբ ճնշումների գործում (անվանական նշելով, ի թիվս այլոց, Բաղրամյան, Գյուլագարակ և Խաշթառակ համայնքների ղեկավարներին). ընտրողների կազմակերպված տեղափոխումը տեղամասեր. ինչպես նաև դիտորդների գործունեության խոչընդոտումն ու ահաբեկումը, այդ թվում՝ գրանցամատյաններում կեղծ գրառումների կատարումը, որոնք միտված էին դիտորդներին տեղամասերից հեռացնելուն և «վախի ու ճնշման մթնոլորտ» ստեղծելուն: Այն արձանագրել է լուրջ խախտումներ բուն հաշվարկի ընթացքում, ներառյալ՝ «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքի օգտին քվեարկված քվեաթերթիկները, որոնք միտումնավոր ծալվել էին միևնույն ձևով՝ որպես ուղղորդող նշում (թիվ 7/6 ընտրական տեղամաս), և հանձնաժողովի նախագահի կողմից քվեաթերթիկները ընթացակարգի բացահայտ խախտմամբ անվավեր ճանաչելը (թիվ 33/36 ընտրական տեղամաս), իսկ գիշերվա ընթացքում նյութերը 38 տարածքային ընտրական հանձնաժողովներ տեղափոխելու ժամանակ՝ բաց կամ չկնքված պարկերի հանձնումը, քվեաթերթիկների ձեռքով բերումը՝ առանց պարկի (ինչն ինքնին հիմք է հանդիսացել վերահաշվարկների համար), և բազմաթիվ թվաբանական անհամապատասխանություններ տեղամասային արձանագրություններում: Թիվ 35/65 ընտրական տեղամասում, որի արդյունքներն ի վերջո անվավեր ճանաչվեցին, մի քանի հարյուր զինծառայողների թույլատրվել է քվեարկել օրենքով սահմանված ժամը 20:00-ի փակումից հետո, ինչը կոպիտ խախտում է և ուղղակիորեն առնչվում է վերը շարադրված՝ զինվորականների ստուգման ոչ ենթակա քվեարկության խնդրին:

Մեկ փաստ առանձնակի ուշադրության է արժանի Հանձնաժողովի կողմից: Այս դիտորդական առաքելությունն իրականացվել է հենց Եվրոպական միության ֆինանսական աջակցությամբ: Միությունը ֆինանսավորել է հենց այն կառույցին, որի վիճակագրորեն հիմնավորված բացահայտումներն այժմ փաստագրում են այս ընտրությունները խաթարած համակարգային խախտումները, իսկ հետո՝ ընդամենը օրեր անց, շնորհավորել է ընտրությունների արդյունքների կապակցությամբ և կոչ արել բոլոր կողմերին հարգել դրանք: Հանձնաժողովը չի կարող միաժամանակ թե՛ ֆինանսավորել ընտրական չարաշահումների փաստագրումը, թե՛ անտեսել այդ փաստագրումը այն պահին, երբ այն անհարմար է դառնում: Դա չեզոքություն չէ. դա այն ապացույցների միտումնավոր անտեսումն է, որոնց ստեղծման համար հենց Միությունն է վճարել, և սա ոչ թե մեղմացնում, այլ ավելի է ծանրացնում սույն նամակում շարադրված պատասխանատվությունը:

Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի կողմից պարտականությունների թերացում (անգործություն): Որպես ընտրությունների կազմակերպման և վերահսկման համար սահմանադրական միակ պատասխանատու մարմին՝ ԿԸՀ-ն չի կիրառել իր վերահսկողական լիազորությունները. յուրաքանչյուր բողոքի ի պատասխան՝ այն կա՛մ որևէ քայլ չի ձեռնարկել, կա՛մ պարզապես գործն ուղարկել է Գլխավոր դատախազություն՝ դրանով իսկ խուսափելով անհապաղ արձագանքելու իր ուղղակի պարտավորությունից: Ավելին՝ ԿԸՀ-ն ընդունել է առանձին ընտրական տեղամասերում տեղի ունեցած լուրջ խախտումները, սակայն միևնույն ժամանակ հանգել է այն եզրակացության, թե դրանցից ոչ մեկը չի ազդել ընտրությունների ելքի վրա. եզրահանգում, որն ուղղակիորեն հակասում է բողոքների, վերահաշվարկների, դատական վարույթների և անվավեր ճանաչված տեղամասերի վերաբերյալ իր իսկ սեփական բացահայտումներին: ԿԸՀ վերջնական որոշումը իրավական առումով անհիմն է հենց այն պատճառով, որ հանձնաժողովը հրաժարվել է գնահատել խախտումների կումուլյատիվ ազդեցությունը ընտրությունների արդյունքների վրա:

Վերջին պահին կատարված փոփոխություններ Ընտրական օրենսգրքում: 2026 թվականի ապրիլի 7-ին՝ առանց ընդդիմության ներգրավվածության կամ համաձայնության, Ընտրական օրենսգրքում կատարվեցին փոփոխություններ, որոնցով արգելվեց դաշինքի անվանման օգտագործումը, ինչպես նաև, առանց պատշաճ իրազեկման արշավի, փոխվեցին քվեաթերթիկների ձևաչափն ու դրանք անվավեր ճանաչելու հիմքերը: Արդյունքը եղավ անվավեր քվեաթերթիկների աննախադեպ քանակը, ինչն ուղղակիորեն ազդեց քվեարկության արդյունավետության վրա: Պայքարի կեսին կանոնները փոխելը՝ կոնկրետ մրցակցին օրենսդրական ճանապարհով քվեաթերթիկից հեռացնելու նպատակով, ընտրական վարչարարություն չէ. դա ազատ ու արդար ընտրությունների կանխամտածված տապալումն է:

Մարդու իրավունքների խախտումների ավելի լայն և անկախորեն փաստագրված համակարգ.

Վերը շարադրված ընտրական չարաշահումները առանձին դրվագ չեն: Դրանք գործող կառավարության օրոք հիմնարար իրավունքների և իրավունքի գերակայության նկատմամբ հարգանքի ավելի լայն ու հանրահայտ հետընթացի վերջին դրսևորումն են. հետընթաց, որն արձանագրվել է ոչ թե ընդդիմության, այլ մի շարք անկախ միջազգային կազմակերպությունների կողմից, որոնց բացահայտումները Հանձնաժողովը չի կարող պատասխանատվության զգացումով անտեսել՝ նախքան Հայաստանի «ժողովրդավարությանը հավատարմության» մասին հերթական անգամ խոսելը:

«Քրիստոնեական համերաշխություն միջազգային» (Christian Solidarity International) կազմակերպությունը և Կրոնի ազատության կամ հավատքի եվրոպական ֆորումը (FOREF Europe) փաստագրել են Հայ Առաքելական Եկեղեցու գործերին պետության աննախադեպ միջամտությունը, այդ թվում՝ հոգևորականների ձերբակալությունները, Եկեղեցու առաջնորդների նկատմամբ սահմանափակումները և կրոնական կառույցների վրա գործադրվող ճնշումները, ինչն ուղղակիորեն համեմատվել է Եկեղեցին պետությանը ենթարկեցնելու խորհրդային ժամանակաշրջանի փորձերի հետ։

«Human Rights Watch»-ն արձանագրում է մեդիա ազատության սահմանափակումներ, պետական լրտեսության (վերահսկողության) ընդլայնում, իրավապահ մարմինների կողմից չարաշահումներ և հիմնարար իրավունքների պաշտպանության թերություններ:

«Amnesty International»-ն ընդգծել է լրագրողների և քաղաքացիական հասարակության դերակատարների դեմ ուղղված «SLAPP» (հանրային մասնակցության դեմ ուղղված ռազմավարական դատական հայցեր) տիպի դատական գործերի կիրառումը և նման դատավարությունների կործանարար «սառեցնող»ազդեցությունը անկախ լրատվամիջոցների ու իրավապաշտպանների վրա: Ամերիկայի հայ փաստաբանների ասոցիացիան (Armenian Bar Association) հրապարակայնորեն դատապարտել է հոգևորականների ու քաղաքական ընդդիմության գործիչների ձերբակալությունները, ինչպես նաև պատշաճ իրավական ընթացակարգերի և հիմնարար իրավունքների անտեսումը:

«CIVICUS»-ը մտահոգություն է հայտնել կրոնի ազատության և բարձրաստիճան հոգևորականների կալանավորման առնչությամբ:

«Freedom House»-ը մատնանշել է դատական համակարգի անկախության հետ կապված խնդիրները: Իրավունքի և արդարադատության եվրոպական կենտրոնը (ECLJ) ընդգծել է հոգևորականների ձերբակալության և եպիսկոպոսների նկատմամբ կիրառված սահմանափակումների փաստերը: Ավելին, «Լրագրողներ առանց սահմանների» (Reporters Without Borders) կազմակերպությունը Մամուլի ազատության 2026 թվականի համաշխարհային ինդեքսում Հայաստանը 34-րդ տեղից իջեցրել է 50-րդ հորիզոնական՝ վկայակոչելով վատթարացում բոլոր չափվող ցուցանիշներով:

Համադրելով այս բացահայտումները՝ մենք տեսնում ենք մի կառավարություն, որը ձերբակալում է արքեպիսկոպոսների, հետապնդում ու ահաբեկում է իր քննադատներին, դատական հայցերն օգտագործում է որպես զենք մամուլի դեմ և խարխլում է դատարանների անկախությունը: Սա հենց այն կառավարությունն է, որի ընտրվելու կապակցությամբ Եվրոպական միությունը շտապեց շնորհավորել, և որի հետ համագործակցությունը Հանձնաժողովը շարունակում է ֆինանսավորել: Հանձնաժողովը չի կարող հավաստիորեն ձևացնել, թե անտեղյակ է այսքան հանգամանորեն և հրապարակայնորեն փաստագրված անցյալից (ցուցանիշներից). այս ամենի մասին տեղեկացված լինելով՝ ցանկացած շարունակական աջակցություն գիտակցված ընտրություն է, որի համար այն կրում է պատասխանատվություն:

Այդուհանդերձ, հիմնարար հարցը ոչ միայն այն է, թե ինչ է տեղի ունեցել քվեարկության օրը, այլ այն, թե ով պետք է քննի այդ խախտումները և անկախության ինչպիսի պայմաններում: Եվ հենց սա է սույն նամակի առանցքը:

Հայաստանի Սահմանադրությունը նպատակաուղղված է եղել հենց մեկ քաղաքական ուժի կողմից իշխանության յուրացումը կանխելուն: Այն պահանջում է որակյալ՝ երեք հինգերորդ մեծամասնություն (պատգամավորների ձայների 60 տոկոսը) անկախ ինստիտուտներ ձևավորելու և կարևորագույն որոշումներ ընդունելու համար՝ Սահմանադրական դատարանի անդամների (դատավորների) ընտրություն (Հոդված 166.3), Վճռաբեկ դատարանի դատավորների, Գլխավոր դատախազի և հենց Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի անդամների ընտրություն, ինչպես նաև «Հանրաքվեի մասին» օրենքի ընդունում, սահմանադրական օրենքների, այդ թվում՝ Ընտրական օրենսգրքի և Դատական օրենսգրքի ընդունում կամ դրանցում էական փոփոխությունների կատարում (Հոդված 103.2):

Սահմանադրությունը պահանջում է էլ ավելի բարձր՝ երկու երրորդի մեծամասնություն (շուրջ 67 տոկոս), ինչը դե ֆակտո ենթադրում է կառավարող կուսակցության և ընդդիմության միջև կոնսենսուսի անհրաժեշտություն ամենաճգնաժամային հարցերի շուրջ, ինչպիսիք են՝ Հանրապետության Նախագահին պաշտոնանկ անելը (Հոդված 141), Ազգային ժողովի արձակումը, ինչպես նաև քաղաքական կուսակցությունների գործունեության սահմանափակումը, դադարեցումը կամ արգելումը: Հայաստանի ներկայիս համակարգում ոչ մի քաղաքական ուժ միայնակ չունի նման երկու երրորդի մեծամասնություն, ինչը օրենսդրական գործընթացում փոխզսպումների և հակակշիռների ապահովման հիմնարար երաշխիք է:

Եզրակացությունն անհարմար է, բայց անխուսափելի. այն մարմինները, որոնք այժմ կոչված են լուծելու այս իրավական վեճերը՝ Սահմանադրական դատարանը, Վճռաբեկ դատարանը, Դատախազությունը և Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը, հենց նրանք են, որոնց անկախությունը սահմանադրական կառուցակարգով պետք է պաշտպանված լիներ խստացված մեծամասնության պահանջով: Երբ այս փոխզսպումներն ու հակակշիռները խարխլված են, երկրի ներսում չկա որևէ իրապես անկողմնակալ մարմին, որն ունակ կլինի սրբագրելու ընտրությունների արդյունքը: Սա վճռորոշ կետ է Հանձնաժողովի համար. երբ Դուք այս արդյունքը դիտարկում եք որպես «վերջնական», Դուք ոչ թե ապավինում եք անկախ ազգային ինստիտուտներին, այլ զիջում եք այն մարմիններին, որոնք կլանված են հենց այն ուժի կողմից, ում հաղթանակը վիճարկվում է:

Այս կառուցվածքային մտահոգությունները վերացական չեն. դրանք հստակորեն դրսևորվել են հենց այն դատական նիստում, որն այժմ ընթանում է Սահմանադրական դատարանում: Այդ վարույթի հենց սկզբում բարձրացված հարցն ինքնին վերաբերում է սահմանադրականությանը, իսկ Դատարանի կազմը հանգեցրել է մտահոգիչ անհետևողականության: Այն դեպքում, երբ որոշ դատավորների՝ պարոն Վլադիմիր Վարդանյանի և պարոն Արտակ Զեյնալյանի մասնակցությունը գործի քննությանը ճանաչվել է անհնարին, միևնույն շահերի բախումը նույն ուժով վերաբերում է նաև դատավոր Սեդա Սաֆարյանին, ով նախորդ ընտրություններում հանդես է եկել որպես «Շիրինյան-Բաբաջանյան» դաշինքի ընտրական ցուցակի երրորդ համար, հաշվի առնելով, որ «Հանուն Հանրապետության» կուսակցությունն ինքնին հանդիսանում է սույն գործով բողոքարկող կողմերից մեկը: Դատարանը, որն ինքնաբացարկի կանոնները կիրառում է ընտրողաբար՝ հեռացնելով որոշ դատավորների, բայց թույլ տալով մասնակցել մյուսներին, ովքեր գտնվում են ճիշտ նույնպիսի շահերի բախման մեջ, չի կարող ապահովել անկողմնակալության այն երաշխիքը, որը պահանջում է Սահմանադրությունը: Ինչպես նշել է Արամ Վարդևանյանը, ով ղեկավարում է ներպետական դատարաններում պարոն Կարապետյանի իրավական գործընթացները. «Սահմանադրական դատարանը պետք է լինի անկախ, անվախ և պահպանի քաղաքական չեզոքություն», և «հիմնարար հարցն այն է, թե արդյոք այսօր Սահմանադրական դատարանը համապատասխանում է այդ չափանիշներին»: Այն, որ ներպետական պաշտպանության այս միջոցները սպառվում են ամբողջությամբ, չպետք է շփոթել դրանց վերաբերյալ որոշում կայացնող կառույցների անկախության նկատմամբ վստահության հետ:

Այդ մտահոգությունն էլ ավելի ամրապնդվեց հենց Սահմանադրական դատարանի շենքից դուրս՝ դատական նիստի ընթացքում: Երբ լրագրողները Արդարադատության նախարար Սրբուհի Գալյանին հարցրին Դատարանի անկողմնակալության վերաբերյալ հանրային կասկածների և, մասնավորապես, այն դատավորների մասին, ովքեր ընկալվում են որպես իշխանությունների հետ սերտ կապեր ունեցող անձինք (այդ թվում՝ դատավոր Սեդա Սաֆարյանի), նախարարը չպատասխանեց որպես դատական անկախության չեզոք երաշխավոր: Փոխարենը նա խնդիրը դիտարկեց որպես քաղաքական վեճ՝ հռետորական հարց հնչեցնելով, թե արդյո՞ք սա Հայաստանի պատմության մեջ առաջին դեպքն է, երբ Սահմանադրական դատարանի դատավորները կապված են եղել իշխանությունների հետ, և պնդելով, որ դատավորները նշանակվել են ոչ թե «Քաղաքացիական պայմանագրի», այլ Ազգային ժողովի կողմից: Երբ լրագրողը մատնանշեց, որ սա միակ դեպքն է, երբ Սահմանադրական դատարանի գրեթե բոլոր անդամները նշանակվել են «Քաղաքացիական պայմանագրի» կողմից վերահսկվող Ազգային ժողովի կողմից, պաշտոնական պատասխանը չփարատեց օբյեկտիվ տպավորության խնդիրը. խորհրդարանական այն նույն մեծամասնությունը, որի ընտրական հաղթանակն այժմ վիճարկվում է, վճռորոշ դեր է ունեցել այն Դատարանի ձևավորման գործում, որը կոչված է քննելու այդ վիճարկման հայցը:

Նրա հաջորդող պատասխաններն էլ ավելի հստակ դարձրին խնդիրը: Դատավոր Սաֆարյանի՝ վարչապետի աշխատակազմում նախկինում կատարած աշխատանքի, նրա քաղաքական գործունեության հանրային փաստերի և այն հանգամանքի մասին հարցին, որ նրա որդին հրապարակումներ է ունեցել «Հայկական ժամանակ»-ում, նախարարը պատասխանեց՝ հայտարարելով, որ ինքն այնտեղ ներկա է որպես «Քաղաքացիական պայմանագրի» ներկայացուցիչ, և որ ինքնաբացարկը, ըստ էության, հենց դատավորի անձնական գնահատման խնդիրն է՝ առկա՞ է արդյոք շահերի բախում, թե՞ ոչ: Այս ձևակերպումը անկողմնակալությունը հանգեցնում է լոկ դատավորների սեփական հավաստագրմանը, այն դեպքում, երբ հենց այդ դատավորների անկախությունն է վիճարկվում: Հարցին, թե արդյոք այնտեղ հանդես գալով որպես «Քաղաքացիական պայմանագրի» ներկայացուցիչ՝ նա նաև այն քաղաքացիների նախարարն է, ում ձայները վիճարկվում են Դատարանում, նա պատասխանեց, որ արդարադատությունն իրականացնում են դատավորները, այլ ոչ թե ինքը, և իրեն բնութագրեց որպես արդարադատության ոլորտում քաղաքականություն մշակող: Խնդիրն այն չէ, որ նախարարն է վճռելու գործի ելքը, այլ այն, որ արդարադատության համար պատասխանատու գործադիր իշխանությունը հրապարակայնորեն պաշտպանեց վիճահարույց ինստիտուցիոնալ կառուցվածքը՝ միաժամանակ հանդես գալով կառավարող կուսակցության քաղաքական կարգավիճակով:

Այս հակասությունը նաև զուտ հռետորական չէ: Նախարարն ի վերջո ընդունեց, որ եթե Սահմանադրական դատարանն ընտրություններն անվավեր ճանաչի, «Քաղաքացիական պայմանագիրը» ստիպված կլինի պատրաստվել նոր ընտրությունների: Հետևաբար, կառավարող ուժը հասկանում է, որ սույն վարույթը վերաբերում է իր իսկ սեփական մանդատի շարունակականությանը: Նման հանգամանքներում Արդարադատության նախարարի հանրային հայտարարությունները, որոնցով նա պաշտպանում է Դատարանի կազմն ու ինքնաբացարկի նկատմամբ նրա մոտեցումը՝ միաժամանակ իրեն նույնականացնելով որպես «Քաղաքացիական պայմանագրի» ներկայացուցիչ, ինստիտուցիոնալ կողմնակալության տեսանելիության (տպավորության) նյութական ապացույց են: Դրանք ընդգծում են, թե ինչու Միությունը չի կարող լեգիտիմ կերպով դիտարկել ընթացող սահմանադրական վիճարկումը որպես լոկ ներքին տեխնիկական գործընթաց, որն ընդունակ է սրբագրելու վերը շարադրված խախտումները:

Այս համապատկերին՝ 2026 թվականի հունիսի 8-ին, Եվրոպական միությունը՝ ի դեմս Գերագույն ներկայացուցչի և Ընդլայնման հարցերով հանձնակատարի, շնորհավորեց հայ ժողովրդին և հայտարարեց, որ քվեարկությունը «ցույց է տալիս Հայաստանի հաստատուն հանձնառությունը ժողովրդավարությանը, խաղաղությանը և Եվրոպայի հետ սերտ կապերին»՝ կոչ անելով բոլոր կողմերին «հարգել արդյունքը»: Այդ հայտարարությունն արվեց այն ժամանակ, երբ այստեղ շարադրված խախտումների վերաբերյալ բողոքները գտնվում էին և դեռևս մնում են լուծման փուլում:

Թույլ տվեք ուղիղ խոսել. այդ շնորհավորական ուղերձը, ինչպես նաև Հանձնաժողովի ավելի լայն քաղաքական քայլերը՝ ԵՄ անդամակցության ու ընդլայնման շրջանակը, ֆինանսական աջակցությունը, վիզաների ազատականացումն ու «Գործընկերության նոր օրակարգը», եվրոպական լեգիտիմություն շնորհեցին մի ընթացքի, որն այս պահին քննվում է հենց հայաստանյան ինստիտուտների կողմից: Միությունը սատարեց մի կառավարության այն ժամանակ, երբ դրան սահմանափակող սահմանադրական փոխզսպումներն ու հակակշիռները պարզապես իմաստազրկվում էին։ Ընդ որում՝ այդ աջակցությունը երբեք պայմանավորված չեղավ անկախ կառույցների անկաշկանդ գործունեությամբ կամ ընտրական պայքարի իրական արդարությամբ: Այս ամենն էլ ավելի անընդունելի է, քանի որ նույնիսկ վերը նշված խախտումների և Միության բացահայտ աջակցության պարագայում, կառավարող կուսակցությունը չկարողացավ ստանալ ընտրողների մեծամասնության քվեն. այն չստացավ նույնիսկ ձայների կեսը, քանի որ ընտրողների մեծ մասն իր ձայնը տվել էր ընդդիմությանը: Ստացվում է՝ Միությունն իր լեգիտիմությունը շնորհեց ոչ միայն խախտումներով ուղեկցված ընթացքին, այլև մի կառավարության, որին հայ ժողովուրդը հրաժարվեց մեծամասնությամբ վստահության մանդատ տալ:

Հարցը ձևակերպենք այնքան պարզ, որքան այն կա: Հանձնաժողովը իրավունքի գերակայության ամենախիստ պահանջներն է կիրառում իր սեփական անդամ պետությունների նկատմամբ. այն գործի է դրել ԵՄ պայմանագրի 7-րդ հոդվածը Լեհաստանի և Հունգարիայի դեմ, սառեցրել է համախմբման հիմնադրամները իրավունքի գերակայության խնդիրների պատճառով և «NextGenerationEU» ծրագրի վճարումները պայմանավորել դատաիրավական հստակ հանգրվաններով: Սակայն, երբ գործ ունի մի կառավարության հետ, որը հետապնդում է ընդդիմության առաջնորդին, կալանավորում է հոգևորականներին ու փաստաբաններին և վերաձևում է ընտրական կանոնները՝ կոնկրետ մրցակցին հեռացնելու համար, Հանձնաժողովը ոչ մի պայման չի դնում: Ընդհակառակը՝ խորացնում է համագործակցությունը, ավելացնում ֆինանսավորումը, իսկ հետո էլ շնորհավորում արդյունքների կապակցությամբ: Այս ընտրողական մոտեցումը չեզոք չէ. այն հայ ընտրողին ամենահստակ ձևով հասկացրեց, թե որ կողմն է ընտրել Բրյուսելը: Եվ այս երկակի ստանդարտների պատասխանատվությունը Ձերն է:

Ահա թե ինչու ենք մենք հարգանքով, բայց և հաստատակամորեն պնդում, որ այն, ինչ տեղի է ունենում, մեծապես Եվրոպական հանձնաժողովի քաղաքական որոշումների հետևանքն է: Անհնար է միաժամանակ պնդել, թե Միությունը ժողովրդավարության և իրավունքի գերակայության երաշխավորն է, և միևնույն ժամանակ լեգիտիմացնել մի ընտրություն, որի խախտումները փաստագրված և ներկայացված են հենց հայաստանյան դատարաններին: Եվրոպական սկզբունքայնությունը պահանջում է հստակ կողմնորոշում:

Իրավական հետևանքները և պատասխանատվությունը

Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ սույնով պաշտոնապես ծանուցում ենք Հանձնաժողովին, որ վերը և մեր նախորդ նամակագրության մեջ շարադրված փաստերն առաջացնում են հետևյալ իրավական հետևանքները, որոնց մենք մտադիր ենք հետամուտ լինել ամենայն վճռականությամբ.

1. Լիազորությունների չարաշահում (ԵՄ գործունեության մասին պայմանագրի (TFEU) 263-րդ հոդված)։ «NDICI - Գլոբալ Եվրոպա» գործիքի միջոցով հատկացված միջոցները, որոնք անվանապես ուղղված էին «հիբրիդային սպառնալիքների» դեմ պայքարին, ունեցել են կանխատեսելի և ստեղծված իրավիճակում անխուսափելի հետևանք՝ ուժեղացնելով կառավարող կուսակցության ընտրական դիրքերը քրեականացված ընդդիմության նկատմամբ: Սա լիազորությունների չարաշահում է (détournement de pouvoir), որը ենթակա է վերանայման Եվրոպական միության արդարադատության դատարանի կողմից:

2. Իրավասությունների անցում (ultra vires գործողություն) (ԵՄ պայմանագրի (TEU) 4-րդ հոդվածի 2-րդ մաս և 5-րդ հոդված)։ Հանձնաժողովն իրավասու չէ կառավարել ընտրական գործընթացների վերաբերյալ տեղեկատվական դաշտը (նարատիվները) նույնիսկ իր անդամ պետությունների ներսում. առավել ևս՝ այն չունի որևէ նման իրավասություն երրորդ երկրում: Ֆինանսական իրականացման այն ակտերը, որոնցով կյանքի է կոչվել Հայաստանում իրականացվող այս գործողությունը, անցնում են Հանձնաժողովի իրավասության սահմանները և առոչինչ են:

3. Պատշաճ վարչարարության իրավունքի խախտում (Հիմնարար իրավունքների խարտիայի 41-րդ հոդված)։ Եվրոպական հանրային միջոցների ուղղորդումը մի կառավարության, որը ժողովրդավարական հետընթացի համար արժանացել է միջազգային դատապարտման՝ առանց չեզոքության որևէ երաշխիքի և առանց ընդդիմության հետ խորհրդակցելու, խախտում է Հանձնաժողովի պատշաճ խնամքի (ուշադրության) պարտականությունը և հավասարազոր է ընտրական գործընթացի խաթարմանը կառուցվածքային մեղսակցության:

4. Թափանցիկության սկզբունքի խախտում (ԵՄ գործունեության մասին պայմանագրի (TFEU) 15-րդ հոդված)։ «Հիբրիդային արագ արձագանքման թիմի» գործառնական մանդատը, բովանդակությունը որպես «ապատեղեկատվություն» որակելու չափանիշները, վերահսկողության կարգավորումներն ու բողոքարկման որևէ մեխանիզմ երբևէ չեն հրապարակվել: Սա էական թերություն է, որը հարցականի տակ է դնում ֆինանսավորման մասին որոշման օրինականությունը:

5. Հիմնարար իրավունքների խախտում (Խարտիայի 11-րդ և 39-րդ հոդվածներ, ՄԻԵԿ 1-ին արձանագրության 3-րդ հոդված, 10-րդ և 11-րդ հոդվածներ, Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի (ICCPR) 19-րդ և 25-րդ հոդվածներ)։ Ազատ ընտրությունները պահանջում են հավասար պայմաններ (level playing field) բոլորի համար, այլ ոչ թե պարզապես բացահայտ գրաքննության բացակայություն: Ֆինանսավորելով մի մեխանիզմ, որն իշխանությանը տվեց արտոնյալ գործիք հանրային բանավեճը ձևավորելու համար այն պահին, երբ ընդդիմությունը քրեականացված էր, Հանձնաժողովն օգնեց ոչնչացնել այդ հավասար պայմանները:

6. Հայ ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի խախտում (ICCPR-ի և ICESCR-ի 1-ին հոդված, ՄԱԿ-ի Կանոնադրության 1-ին հոդվածի 2-րդ մաս)։ Ինքնորոշումը պահանջում է, որ ժողովուրդն իր ներկայացուցիչներին ընտրի զերծ արտաքին միջամտությունից, որը կանխորոշում է ելքը: Նման բնույթի և մասշտաբի միջամտությունը այս փուլում Բրյուսելի աշխարհաքաղաքական նախապատվությունները պարտադրեց հայ ժողովրդի կամքի փոխարեն և Հանձնաժողովին դարձրեց համապատասխանատու մի գործընթացի խաթարման համար, որը պատկանում է բացառապես հենց իրենց՝ հայերին:

Ելնելով վերոգրյալից՝ մենք պաշտոնապես պահանջում ենք, որ Եվրոպական հանձնաժողովը.

(ա) անհապաղ չեղարկի ՀՀ Սահմանադրական դատարանում դեռևս վիճարկվող ընտրական արդյունքը որպես վերջնական կամ լեգիտիմ դիտարկելը և համապատասխանաբար հետ կանչի կամ փոփոխի 2026 թվականի հունիսի 8-ի հայտարարությունը.

(բ) կասեցնի ընտրությունների արդյունքների որևէ քաղաքական ճանաչում (աջակցություն), ինչպես նաև «Հիբրիդային արագ արձագանքման թիմի» գործողությունները, քանի դեռ չեն ներդրվել անկախ, թափանցիկ և ստուգելի վերահսկողական մեխանիզմներ, այդ թվում՝ ընդդիմության ներկայացուցիչների մասնակցությամբ.

(գ) աջակցության ցանկացած շարունակություն իրապես և ստուգելիորեն պայմանավորի անկախ ինստիտուտների իրական գործունեությամբ, քաղբանտարկյալների ազատ արձակմամբ, ընդդիմադիր գործիչների, հոգևորականների ու պաշտպան փաստաբանների հետապնդումների դադարեցմամբ և ընտրական հավասար պայմանների ապահովմամբ՝ Հայաստանի նկատմամբ կիրառելով իրավունքի գերակայության նույնպիսի պայմանականություն, ինչպիսին Միությունը կիրառում է իր անդամ պետությունների հանդեպ.

(դ) հրապարակայնորեն դատապարտի ընտրությունների նախօրեին ՀՀ ընտրական օրենսգրքում ընդունված փոփոխությունները. և

(ե) տասնհինգ (15) օրվա ընթացքում բարձր մակարդակով հանդիպում կազմակերպի պարոն Սամվել Կարապետյանի, ստորագրյալ իրավախորհրդատուի և «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքի ներկայացուցիչների հետ՝ անձամբ ստանալու ՀՀ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով և Սահմանադրական դատարան ներկայացված բողոքների ամբողջական փաստաթղթային փաթեթը, և նույն ժամկետում գրավոր հաստատի այդ հանդիպման ամսաթիվն ու պատվիրակության մակարդակը: Պատասխանի բացակայությունն ինքնին կդիտարկվի որպես երկխոսությունից հրաժարում:

Եթե Հանձնաժողովը չձեռնարկի համապատասխան և ժամանակին միջոցներ, սույնով ծանուցում ենք, որ մենք՝ առանց հավելյալ նախազգուշացման.

1. Եվրոպական միության ընդհանուր իրավասության դատարան (General Court) հայց կներկայացնենք վիճարկվող ֆինանսական իրականացման ակտերը չեղարկելու (անվավեր ճանաչելու) հայցով՝ ԵՄ գործունեության մասին պայմանագրի (TFEU) 263-րդ հոդվածի համաձայն.

2. կպահանջենք միջանկյալ միջոցների կիրառում՝ «Հիբրիդային արագ արձագանքման թիմի» տեղակայումն ու գործողությունները անհապաղ կասեցնելու համար, քանի որ հասցված վնասը վարկածային չէ, այլ արդեն իսկ նյութականացված է. և

3. կնախաձեռնենք ցանկացած այլ անհրաժեշտ վարույթ միջազգային ատյաններում, ներառյալ՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում, հայկական ընդդիմության իրավունքները պաշտպանելու և Եվրոպական միությանը հայաստանյան ժողովրդավարության տապալման գործում իր ունեցած դերի համար պատասխանատվության կանչելու նպատակով: Մենք ուղղակիորեն վերապահում ենք մեզ սույն նամակագրությունը հրապարակելու և ցանկացած նման վարույթում որպես ապացույց դրա վրա հենվելու իրավունքը:

Կանխավ շնորհակալություն ենք հայտնում ուշադրության համար և մնում ենք Ձեր լիակատար տնօրինության տակ՝ հավելյալ մանրամասներ տրամադրելու կամ ԿԸՀ և ՀՀ Սահմանադրական դատարան ներկայացված բողոքների ամբողջական փաստաթղթերը փոխանցելու համար: Ակնկալում ենք բովանդակային, գրավոր պատասխան սույն նամակի ամսաթվից հաշված 15 օրվա ընթացքում:

Հարգանքներով՝

Ռոբերտ Ամստերդամ «Amsterdam & Partners LLP» փաստաբանական ընկերության հիմնադիր և կառավարող գործընկեր Պարոն Սամվել Կարապետյանի իրավախորհրդատու