Ով է դարձել ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև համաձայնագրի «գլխավոր զոհը»

Վերլուծաբանները, ամերիկացի նախկին պաշտոնյաներն ու դիվանագետները կարծում են, որ ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև համաձայնագրի «գլխավոր զոհը» կարող է լինել ոչ այնքան Իրանի նկատմամբ Իսրայելի ռազմավարությունը, որքան Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի քաղաքական հեղինակությունը, որը տասնամյակներ շարունակ ձևավորել էր իրանական հարցում Վաշինգտոնի քաղաքականության վրա ազդեցություն ունեցող առաջնորդի կերպար։ Այդ մասին գրում է Reuters գործակալությունը։

Նրանց կարծիքով՝ Նեթանյահուն իր քաղաքական կերպարը կառուցել է այն համոզմունքի վրա, որ կարող է ապահովել ԱՄՆ-ի և Իսրայելի միասնական ռազմավարական մոտեցումը Իրանի հարցում։ Նա ակտիվորեն օգտվում էր հանրապետականների աջակցությունից և իրեն ներկայացնում էր որպես միակ իսրայելցի առաջնորդը, որն ունակ է ազդեցություն ունենալ ամերիկյան նախագահների վրա և պահպանել Թեհրանի նկատմամբ կոշտ քաղաքականությունը։

Իր քաղաքական ազդեցության գագաթնակետին Նեթանյահուին նույնիսկ անվանում էին «ամերիկյան շշնջացող»՝ ընդգծելով նրա կարողությունը՝ անմիջական ազդեցություն ունենալ Վաշինգտոնի ռազմավարական որոշումների վրա։ Սակայն, փորձագետների խոսքով, ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև հակամարտության դադարեցման շուրջ ներկայիս պայմանավորվածությունները վկայում են հակառակ գործընթացի մասին․ այժմ Իսրայելն է ստիպված հարմարվել Վաշինգտոնի քաղաքականությանը, ոչ թե ձևավորել այն։

ԱՄՆ նախկին պաշտոնյա Դենիս Ռոսի գնահատմամբ՝ Նեթանյահուն հայտնվել է բարդ քաղաքական իրավիճակում՝ մի կողմից լարվածության նվազեցման ձգտող ԱՄՆ նախագահի քաղաքականության, մյուս կողմից՝ Իսրայելի ներսում առկա ճնշումների միջև, որտեղ որոշ քաղաքական ուժեր դեմ են զիջումներին։ Նրա խոսքով՝ ինչպես լարվածության սրացումը, այնպես էլ նահանջը, վարչապետի համար լուրջ քաղաքական ռիսկեր են ստեղծում։

Նեթանյահուի նախկին խորհրդական Ավիվ Բուշինսկին ԱՄՆ-Իրան համաձայնագիրը բնութագրել է որպես «լուրջ հարված» իսրայելական վարչապետին՝ նշելով, որ նա ոչ միայն չի հասել հակամարտության շրջանակում հայտարարած նպատակներին, այլև կորցրել է Վաշինգտոնի քաղաքական աջակցության մի մասը։

Վերլուծաբանների գնահատմամբ՝ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի դիրքորոշումների միջև տարբերությունները խորանում են։ Վաշինգտոնը նպատակ ունի ավարտել հակամարտությունը և կայունացնել տարածաշրջանը, մինչդեռ Իսրայելը Իրանի և նրա դաշնակիցների նկատմամբ ճնշումների շարունակությունը համարում է սեփական անվտանգության կարևոր բաղադրիչ։

Նշվում է, որ ԱՄՆ-ն անմիջական բանակցություններ է վարում Իրանի հետ և ձևավորում հրադադարի պահպանման մեխանիզմներ, ինչը, դիվանագիտական աղբյուրների գնահատմամբ, առանցքային որոշումների կայացման գործընթացում աստիճանաբար նվազեցնում է Իսրայելի դերը։

Նեթանյահուի համար ներքաղաքական հետևանքները ևս շարունակում են մնալ նշանակալի։ Նա ստիպված է գործել ԱՄՆ-ի դիրքորոշման և ներքին լսարանի ակնկալիքների միջև սահմանափակված պայմաններում։ Փորձագետների կարծիքով՝ նա նաև աստիճանաբար կորցնում է ամերիկյան քաղաքականության վրա նախկին ազդեցության մի մասը, որի վրա երկար տարիներ հենվել էր։

Վերլուծաբանները նաև նշում են, որ այն ռազմավարական նպատակները, որոնք Նեթանյահուն առաջադրել էր հակամարտության սկզբում՝ իրանական ղեկավարության թուլացումը և Աբրահամի համաձայնագրերի ընդլայնման շրջանակում Սաուդյան Արաբիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման խթանումը, առայժմ չեն իրագործվել։