2025 թվականին Հայաստանի Հանրապետության Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայությունը գրանցել է աննախադեպ ցուցանիշներ։ Թեև հարուցված և վերսկսված կատարողական վարույթների ընդհանուր թիվը փոքր-ինչ նվազել է, բռնագանձված գումարների ծավալը դարձել է ծառայության պատմության մեջ ամենաբարձրը։ Այս մասին հայտնում է Oragir.news-ը։

2025 թվականի ընթացքում բռնագանձվել է շուրջ 64 միլիարդ դրամ, ինչը նախորդ տարվա համադրելի ցուցանիշից ավելի է 11 տոկոսով կամ 6 միլիարդ 292 միլիոն դրամով։ 2024 թվականին բռնագանձվել էր 57 միլիարդ 799 միլիոն դրամ։

Միաժամանակ 2025 թվականին ընթացք է տրվել մոտ 2 միլիոն 804 հազար կատարողական վարույթի, մինչդեռ 2024-ին այդ թիվը կազմել էր 2 միլիոն 822 հազար։ Այսինքն՝ վարույթների քանակը նվազել է մոտ 0,6 տոկոսով, սակայն գանձված գումարները զգալիորեն աճել են։

Կատարողական ծախսերի մասով ևս գրանցվել է աճ․ 2025 թվականին բռնագանձվել է 5 միլիարդ 356 միլիոն դրամ, իսկ 2024-ին՝ 5 միլիարդ 187 միլիոն դրամ։ Եկեք համեմատենք այս ցուցանիշները միջազգային օրինակների հետ՝ հասկանալու համար, թե ինչ վիճակում է Հայաստանի իրավական համակարգը:

Օրինակ՝ Մեծ Բրիտանիայում միայն Բարձր դատարանի հարկադիր կատարումների շրջանակում տարեկան բռնագանձվում է մոտ 60–62 միլիարդ դրամի համարժեք գումար։ Դա նշանակում է, որ դատական համակարգի մեկ հատվածի գանձումները գրեթե հավասար են Հայաստանի ամբողջ հարկադիր կատարումների տարեկան ցուցանիշին։

Ուկրաինայում, անգամ պատերազմի պայմաններում, հարկադիր կատարման համակարգը տարեկան ապահովում է մոտ 160–170 միլիարդ դրամի բռնագանձում, ինչը Հայաստանի ցուցանիշը գերազանցում է շուրջ 2,5 անգամ։

Ռուսաստանում հարկադիր կատարման համակարգը գործում է լրիվ այլ մասշտաբով։ Տարեկան այնտեղ բռնագանձվում է մոտ 5 տրիլիոն դրամի համարժեք գումար, ինչը Հայաստանի 2025 թվականի ցուցանիշից մոտ 78 անգամ ավելի է։ Մյուս կողմից էլ, սակայն, շուրջ 2,8 միլիոն կատարողական վարույթների առկայությունը վկայում է, որ հարկադիր կատարման բեռը հիմնականում ընկնում է շարքային քաղաքացիների վրա։

Միջին հաշվարկով 2025 թվականին մեկ կատարողական վարույթին բաժին է ընկել մոտ 22–23 հազար դրամ, ինչը սոցիալական առումով զգալի ծանրաբեռնվածություն է՝ հատկապես ցածր և միջին եկամուտ ունեցող քաղաքացիների համար։

Այս նույն թվի պայմաններում, օրինակ Մեծ Բրիտանիայում Բարձր դատարանի հարկադիր կատարումների շրջանակում գործերը քիչ են, սակայն գումարները՝ զգալիորեն ավելի մեծ։ Միջին հաշվարկով մեկ կատարողական վարույթին բաժին է ընկնում մոտ 15–20 միլիոն դրամի համարժեք գումար։ Սա շուրջ 700–900 անգամ ավելի բարձր ցուցանիշ է, քան Հայաստանում։

Ուկրաինայում հարկադիր կատարման վարույթների թիվը նույնպես մեծ է, սակայն միջին գումարը մեկ վարույթի հաշվով կազմում է մոտ 150–180 հազար դրամ։ Այսինքն՝ ուկրաինական մեկ վարույթը միջինում 7–8 անգամ ավելի ծանր ֆինանսական բեռ է, քան հայկականը։

Ռուսաստանում հարկադիր կատարման համակարգը հիմնականում ուղղված է խոշոր պարտքերի վրա։ Միջին հաշվարկով մեկ կատարողական վարույթին բաժին է ընկնում մոտ 300–400 հազար դրամի համարժեք գումար։ Սա Հայաստանի ցուցանիշը գերազանցում է մոտ 15–18 անգամ։

Եվրոպական և խոշոր երկրներում հարկադիր կատարումը հիմնականում վերաբերում է մեծ պարտքերին և սահմանափակ թվով գործերին: Հայաստանում՝ հակառակը, համակարգը ծանրաբեռնված է միլիոնավոր փոքր վարույթներով: Արդյունքում Հայաստանում հարկադիր կատարման բեռը դառնում է սոցիալական, ոչ թե զուտ իրավական խնդիր։ 22–23 հազար դրամը յուրաքանչյուր գործով կարող է թվալ փոքր, բայց միլիոնավոր նման դեպքերի առկայությունը փաստում է, որ համակարգի հիմնական «հաճախորդը» շարքային քաղաքացին է՝ տուգանքով, վարկով, կոմունալ պարտքով կամ հարկային պարտավորությամբ։

Եթե եվրոպական երկրներում հարկադիր կատարման համակարգը աշխատում է «քիչ գործ ՝ մեծ գումար» տրամաբանությամբ, ապա Հայաստանում այն գործում է հակառակ սկզբունքով՝ շատ գործ ՝ փոքր գումար, ինչն իր հետ բերում է ոչ միայն վարչարարական ծանրաբեռնվածություն, այլ նաև սոցիալական լարվածություն։